De nuance

In deze tijd zijn velen bezig met innerlijke/spirituele ontwikkeling van de mens dan wel de samenleving. Vaak lijkt dat op zijnsontwikkeling. De nuance maakt duidelijk wat het verschil is.

De essentie van het verschil tussen zijnsontwikkeling en andere methoden van ontwikkeling en probleemoplossing is dat zijnsontwikkeling streeft naar de onvoorwaardelijke liefde voor (de aanwezigheid van) iedere ervaring. En andere methoden, zij het soms zeer subtiel, streven naar het oplossen, veranderen en/of terugtrekken van de ervaring. Voor een meer gedetailleerd verschil, zie: Hoe verhoudt zijnsontwikkeling zich tot andere methoden van ontwikkeling en probleemoplossing? Het verschil valt hieronder waar te nemen.

Thich Nhat Hanh, zenmeester en professor: "Ware liefde betekent de ander nemen zoals hij is met al zijn sterke en zwakke kanten. Alleen van het beste van iemand houden, is geen liefde. We moeten zijn zwakke kanten aanvaarden en ons geduld, ons begrip en onze energie aanwenden om hem te helpen." (Bron: Happinez nr 2-2006).

De nuance: Ware liefde is Zijn en handelen vanuit Zijn. Het Zijn is vrij. Het Zijn is overgave aan het Geheel dat in beginsel mysterie is oftewel niet gekend kan worden. Er moet dus niets. Dat wat gebeurt vanuit het Zijn is het Goede. Dat is per definitie "helpen", ook al doe je niets wat over het algemeen onder "helpen" wordt verstaan. Je hoeft de ander ook niet te nemen zoals hij is. Het Zijn is het volgen van de stroom van het leven zelf die onvoorspelbaar is en niet wordt bepaald door goed en/of kwaad en dus ook niet door sterke en zwakke kanten.

Thich Nhat Hanh, zenmeester en professor (reagerend op de vraag: Hoe voorkom je bezitterigheid in de liefde?): "Een zomerbriesje kan heel verfrissend zijn, maar als je het probeert in te blikken om helemaal voor jezelf te hebben, sterft het. Met liefde is het net zo. Dat inblikken is wat veel mensen doen. Ze ontnemen hun geliefde de vrijheid tot hij of zij zichzelf niet meer kan zijn. Dat is niet liefdevol, dat is vernietigend."

(Bron: Happinez nr 2-2006).

De nuance: Handelen vanuit Zijn is per definitie liefdevol, ook al wordt dat door de ander niet zo ervaren. Als het handelen door een ander als "inblikken" wordt ervaren, dan heeft die ander de mogelijkheid zich via zijnsontwikkeling te bevrijden van een innerlijke onvrijheid en zo dichterbij het Zijn te komen. Inblikken kan derhalve niet vernietigend zijn. Het kan wel helpen een kennelijk aanwezige innerlijke onvrijheid te "vernietigen". Deze vernietiging geschiedt echter alleen wanneer de ervaring van onvrijheid door de persoon zelf via zijnsontwikkeling tegemoet wordt getreden.

De vrijheid van het Zijn staat los van vorm. Die vrijheid is. Die vrijheid kan dus niet ontnomen/ingeblikt worden, ook al is de persoon in kwestie in de vorm ingeblikt/beperkt/gevangen.

Dr. Enright, wetenschapper Stanford University Forgiveness Project:

"Met boosheid beperk je je emotionele, fysieke en spirituele ontwikkeling."

(Bron: Happinez nr 2-2006).

De nuance: Er is boosheid vanuit het Zijn en vanuit het ego. Boosheid vanuit het ego is een wapen dat gehanteerd wordt wanneer pijn geraakt wordt en niet geaccepteerd is. Die boosheid is dus een afweermiddel om niet te hoeven voelen. Terwijl accepteren en doorvoelen wat je voelt tot het Zijn leidt. Boosheid vanuit het Zijn is de onvoorwaardelijke liefde van het leven zelf die in een bepaalde vorm tot uiting komt en lijkt op de boosheid van het ego, maar het niet is. Boosheid leidt dus niet per definitie tot beperking van je emotionele, fysieke en spirituele ontwikkeling.

Dr. Enright, wetenschapper Stanford University Forgiveness Project:

"Wie niet vergeeft draagt feitelijk de geest van de kwetsende persoon mee en heeft zijn eigen macht aan deze herinnering weggegeven."

(Bron: Happinez nr 2-2006).

De nuance: Het Zijn is vrij/los van pijn. Het Zijn wordt bereikt door pijn als van jezelf te accepteren, te doorvoelen en onvoorwaardelijk lief te hebben. Het Zijn is daarmee de staat van "in vergeving zijn". Vergeven of beter gezegd vergeving schenken is derhalve niet aan de orde. Er is dan ook geen kwetsende persoon. Er is alleen een persoon die eventuele kwetsuren bewust helpt te maken en zodoende de kans biedt het Zijn te ontwikkelen. Het Zijn is Macht, is de Wil van het Geheel/het leven zelf. Die kan niet worden weggegeven. Wel kan de macht van het ego worden weggegeven. Dat heet onmacht/slachtofferschap. De macht van het ego wil het leven en daarmee ook de eigen kwetsuren beheersen. Vergeving vanuit het ego is derhalve miskenning van de eigen kwetsuren. De Macht van het Zijn is één zijn met, is overgave aan, het leven zelf. Is de Wil van het leven zelf. Deze Macht is (is alles). Deze kan derhalve niet worden weggegeven of zichzelf beheersen. Dat kan alleen door iets wat afgescheiden is van deze Macht. Dat "iets" is (de macht van) het ego.

Thich Nhat Hanh, zenmeester en professor: "Schoon schip maken is niet hetzelfde als vergiffenis vragen. Schoon schip maken is de onwetendheid transformeren die verkeerde daden van lichaam, spraak en geest heeft veroorzaakt en liefde cultiveert. Je schaamte en schuldgevoel verdwijnen en je gaat weer de vreugde ervaren dat je leeft. Alle slechte dingen die we doen ontstaan in de geest en kunnen alleen door toedoen van de geest verdwijnen."

(Bron: Happinez nr. 2-2006).

De nuance: Er bestaan geen verkeerde daden. Er bestaan alleen onprettige gevoelens als gevolg van de gebeurtenissen van het leven. Zolang we niet al onze gedachten en gevoelens onvoorwaardelijk liefhebben, veroordelen we die onprettige gevoelens als slecht en daarmee de veroorzaker ervan ook als slecht. Op grond daarvan willen we af van bijvoorbeeld onze schaamte en schuldgevoel en strijden we er tegen. Maar gevoelens en dus ook schaamte en schuldgevoel zijn er juist om er vrij of anders gezegd los van te komen en zodoende één te worden met je Ware Zelf oftewel het Zijn te bereiken. Het Zijn is dus niet de toestand waarin er geen gevoelens meer zijn, maar de toestand waarin je vrij/los bent van (de aanwezigheid van) deze gevoelens. In het Zijn kunnen de gevoelens wel verdwenen zijn of minder zijn geworden, maar dat is niet waar het om gaat. Als gevolg van het loskomen van de gevoelens, openbaart zich het Zijn en daarmee de levensvreugde ervan. Dat is een vreugde, een Liefde, die onvoorwaardelijk is en er dus ook is wanneer er onprettige gevoelens worden ervaren. Handelen vanuit het Zijn is handelen conform de Wil van het leven zelf oftewel van het Goede. Dat handelen kan confronterend en dus pijnlijk zijn. Want het leven is op niets anders uit dan mensen helpen zich bewust te worden van hun gevoelens en zodoende het Zijn - het één zijn met het leven zelf - te realiseren. M.a.w. ook het leven zelf, ook onvoorwaardelijke liefde, ook God, ook het weten (de opheffing van de onwetendheid) kan pijn doen. Er bestaan dus geen verkeerde daden. Dit betekent niet dat het Zijn geen pijn wil voorkomen of bestrijden. Dat kan weldegelijk het geval zijn. Het geschiedt echter niet vanuit de wil van de pijn, maar vanuit de wil van het Ware Zelf dat het Goede is. Of deze wil daar ook toe overgaat is onbekend want deze wil kan niet gekend worden. Ze kan wel ervaren worden. Het is de impuls tot manifestatie in het hier en nu die onderdeel is van de "flow": de continu scheppende kracht van het Universum.

Emeritus hoogleraar vergelijkende godsdienstwetenschappen en oud rector-magnificus: "Overal wordt gezocht naar een nieuwe balans tussen gevoel en verstand, tussen emotie en rede. Misschien is het vragen om een balans tussen die twee wel hoogmoed. Want ook wie gezegend is met een zuivere bron van emotie en een even zuivere rede, blijft een mens en is dus vatbaar voor de prikkels van angst, zelfrechtvaardiging en hebzucht."

Bron: Volkskrant 14-07-2006 (Forum)

De nuance: Er bestaat geen nieuwe balans tussen gevoel (emotie) en verstand. Er bestaat wel balans als zodanig. Als gevolg van de gevangenschap van de dualiteit c.q. het ego-zijn, is de mens afgescheiden van de singulariteit en daarmee van die balans. Het gaat er om deze afgescheidenheid op te heffen en zodoende de balans te realiseren.

Dat vraagt om veel moed. Want daarvoor is het nodig de ogenschijnlijke veiligheid van het verstand te verlaten en de gevoelens tot en met de diepste pijn tegemoet te treden en onvoorwaardelijk lief te hebben. M.a.w. het vraagt om de hoogmoed die inherent is aan het ego te verlaten. Als zodoende de eenheid met het Ware Zelf c.q. het Zijn is gerealiseerd dan is de mens vrij van de wil van zijn verstand en gevoel en dus ook van de wil van angst, zelfrechtvaardiging en hebzucht.

Zijne Heiligheid De Dalai Lama: "We moeten slechte daden afwijzen. Maar dat betekent niet dat we de dader als mens moeten afwijzen. Met een volgende daad kan de ander zich een vriend tonen."

(Bron: Happinez nr 2-2006).

De nuance: Slechte daden bestaan niet. Er bestaat wel pijn/ongenoegen als gevolg van het handelen van anderen. Wanneer de pijn niet wordt geaccepteerd als een ontmoeting met jezelf en daarmee als een kans je er vrij van te maken en zodoende het Zijn te realiseren, dan beschouw je de veroorzaker ervan als je vijand en dus zijn/haar handelen als slecht. Wanneer de pijn wel wordt geaccepteerd c.q. voor zijnsontwikkeling wordt aangewend, dan zal je de veroorzaker ervan beschouwen als de spiegel / de bewustmaker van jezelf en niet vanuit  je pijn bejegenen, maar vanuit je Ware Zelf. Deze bejegening is de bedoeling van het leven zelf oftewel het Goede. Verder is het vrij van dogma's. Het kan derhalve iedere vorm aannemen, dus kan zachtmoedig en gewelddadig zijn.

Sri Sri Ravi Shankar: "De grootste bottleneck in deze wereld is het groeiende geweld en fanatisme. Mensen zouden uit hun beperkte referentiegroepen als geslacht, ras, religie en nationaliteit moeten stappen en zich herinneren dat hun basisidentiteit een deel is van de universele geest. We moeten onze blik wijder maken en onze wortels dieper. Ja, iedere burger heeft een rol daarin. Elk kind zou een beetje moeten weten over andere religies. Kinderen dienen op school een multireligieuze opleiding te krijgen, mensen met verschillende ideologieën zouden een dialoog met elkaar aan moeten gaan en ieder van ons zou moeten weten dat de enige echte zekerheid in deze wereld gevonden kan worden in het geven van liefde."

(Bron: Onkruid juli/augustus 2006.)

De nuance: De mens is tot op heden de gevangene geweest van de dualiteit en daarmee afgescheiden geweest van de singulariteit: zijn diepste ideaal. Als gevolg van die gevangenschap is crisis het enige middel van het leven om eruit te ontsnappen. In dit opzicht is het groeiende geweld en fanatisme geen bottleneck maar een zegen. Temeer wanneer wordt gerealiseerd dat als gevolg van de evolutionaire ontwikkeling de dogma's wegvallen en derhalve het dualistische ego vrij spel krijgt. Want daarmee heeft de mens de kans zich van zijn ego te ontdoen oftewel zich uit zijn gevangenschap van de dualiteit te bevrijden en zodoende zijn diepste ideaal te realiseren. Dit ideaal is deel- en geheel- zijn of kortweg Zijn. Deel zijn wordt bepaald door geslacht, ras, religie, nationaliteit en dergelijke. Geheel zijn is de staat waarin de hechting aan en daarmee de identificatie met en het bepaald worden door voornoemde referentiegroepen ontbreekt. Want geheel zijn is vrij zijn. Zijn is derhalve vrij zijn in beperking (van geslacht, ras, religie, nationaliteit, e.d.). Het gaat er dus niet om om uit de referentiegroep te stappen, maar om erin te zijn en er tegelijk vrij van te zijn. Een multireligieuze dialoog aangaan om dat te bereiken is een te beperkt advies. Zeker voor een spiritueel leider. Het gaat erom jezelf te ervaren in de confrontatie met het anders zijn van anderen. En daarmee de hechting aan je eigen identiteit c.q. referentiegroep te ervaren. Zodoende kan de bron van deze hechting, die ten diepste uit existentiële angst bestaat, aangegaan worden en daarmee de bevrijding ervan gerealiseerd worden. Als dat volbracht is en daarmee het Zijn is gerealiseerd, dan kan de mens de Liefde geven waar hij ten diepste naar verlangt. Zolang het Zijn niet is gerealiseerd, weet de mens niet wat Liefde of beter gezegd wat God is. Vandaar de al millennia durende verwarring erover. Het advies om liefde te geven in plaats van aan zijnsontwikkeling te doen helpt mensen derhalve niet echt. En biedt bovendien, zoals uit de verwarring blijkt, niet de zekerheid die Sri Sri Ravi Shankar bedoelt. Zijnsontwikkeling biedt die zekerheid wel. Want het Zijn is de staat van de onthechting van zekerheid c.q. de volledige overgave aan de intrinsieke onzekerheid, het mysterie, van het leven.